Ploegenwerk > Slapen in shifts

Slapen in shifts

In shifts werken, daar weet je wellicht al veel over, maar wist je ook dat je in shifts kan slapen? Volgens slaapexperten zou meerfasige slaap, meer bepaald de biomodale slaap, zelfs ons natuurlijke ritme zijn. Wat kan je daar als ploegenwerker mee doen?

Meerfase slaap bij ploegenwerk
Foto: Pixabay

Voorouders

Oermensen sliepen wellicht geen acht uur aan één stuk door maar stemden hun slaap af op hun dagtaken, dat is althans wat de meeste antropologen veronderstellen.

Echt bewijsmateriaal is er pas vanaf de middeleeuwen te vinden. Roger Ekirch, een Amerikaanse historicus, kon uit verschillende teksten afleiden dat onze voorouders tot de negentiende eeuw veelal in twee blokken sliepen. Na een dag van hard labeur op de boerderij werd er gegeten en ging men meestal vrij snel naar bed. Wie wakker werd midden in de nacht had minder schroom om op te staan dan vandaag het geval is. Vaak werd er dan gebeden, een boek gelezen of werd de liefde bedreven. Zelfs vrienden of buren bezoeken stonden soms op het programma. Dit slaappatroon in twee blokken noemt men bifasische slaap of het biomodaal slaappatroon.

Onderzoek

Een dertigtal jaar geleden werd er in de Verenigde Staten al uitvoerig onderzoek verricht naar slaapvormen en meer bepaald naar het natuurlijke bifasische slaappatroon. Een groep vrijwilligers werd gedurende een maand afgezonderd van de buitenwereld, zonder enige vorm van tijdsbesef of tijdsaanduiding. De enige houvast die de vrijwilligers hadden was dat het tien uur per dag licht was en veertien uur donker.

De eerste nacht van het experiment sliepen de vrijwilligers gemiddeld bijna elf uur aan één stuk. Na enkele weken ontwikkelden bijna alle deelnemers een biomodaal slaapritme; ze sliepen vier tot vijf uur, waren enkele uren wakker en sliepen vervolgens nog drie tot vier uur.

Hoe komen we dan tot de hedendaagse "norm" van gemiddeld acht uur onafgebroken slaap? Eenvoudig; acht uur aan één stuk slapen kost nu eenmaal minder tijd. De tijd die men in de negentiende eeuw met werkdagen van twaalf uur niet had werd later vervangen door vrije tijd met allerlei activiteiten. Kunstlicht, televisie en vandaag het internet gingen onze slaap nog meer aantasten.

Slaaphackers

Naast de bifasische slaap bestaan er nog andere slaappatronen. Deze hebben meestal tot doel om een nachtrust van acht uur te reduceren om zo tot een maximaal aantal wakkere uren te komen. Het is iets waar zogenaamde "slaaphackers" zich mee bezighouden.

Zo is er bijvoorbeeld de driefasige slaap. Je wisselt daarbij ongeveer zes uur wakkere tijd af met anderhalf uur slaap. Eén van de meest extreme slaappatronen is de "Uberman Slaap". Elke drieënhalf uur slaap je dan een twintigtal minuten. In totaal slaap je dus maar twee uur per dag. Nogal moeilijk te combineren met ploegenwerk lijkt me zo, en om eerlijk te zijn ... laat ons maar bij de haalbare slaappatronen blijven.

Ploegenwerk

Wie in dagdienst werkt of op een roostervrije dag telkens na een halve nachtrust wakker wordt is er dus mogelijk bij gebaat om 's nachts voor een aantal uur op te staan om daarna nog wat verder te slapen. Dit impliceert natuurlijk dat je dan wel een evenredig aantal uur vroeger naar bed moet. Als je pas om twaalf uur gaat slapen en je moet om zes uur alweer op dan is dat natuurlijk geen optie en wordt de "slaapdruk" alleen maar groter. En al helemaal als je aan het piekeren slaat.

Mogelijk is het bifasische slaappatroon een oplossing voor wie te vroeg wakker wordt na de nachtdienst. Na een nachtshift om zeven uur 's ochtends naar bed en om elf uur al liggen woelen, dat kan je misschien twee dagen volhouden maar vroeg of laat moet je meer gaan slapen. Als je blauw licht van schermen en daglicht kan mijden zou je kunnen proberen om een paar uur later nog een tweede fase te slapen. Als dat niet kan of niet lukt kan je de tweede fase van je slaap inplannen enkele uren voor je nachtdienst begint. Vooral ploegenwerkers die zichzelf beschouwen als ochtendmens zijn hier mogelijk mee geholpen.

Voor avondmensen blijft de boodschap; probeer vroeg genoeg naar bed te gaan voor de ochtenddienst. Maar er bestaat jammer genoeg niet zoiets als een "knop" die je kan indrukken en waarna je op commando in slaap valt. Als de slaap niet komt wordt de druk om te slapen alleen maar groter. Ik wil zeker niet promoten om voor je vroege dienst slechts vier uur te slapen maar soms is het gewoon zo. Of je aansluitend aan die vroege dienst terug naar bed gaat voor een tweede slaapfase of dat je het bij een kortere powernap houdt zal vooral afhangen van je dienstrooster, je omgeving en je slaapbehoefte.

Bron: Vrt | 27-03-2019 volgend artikel

Zo val je binnen de minuut in slaap

Snel in slaap vallen Kan je de slaap niet onmiddellijk vatten? Probeer eens iets anders dan schaapjes tellen, bellen blazen of kamillethee.

  lees ook...

Nachtdiensten voor een ochtendmens

ochtendmens met nachtdienst Erik werkt al meer dan 25 jaar in een continu ploegendienst met zowel ochtend-, middag- als nachtdiensten. Een liefhebber van nachtdiensten was hij al van bij het begin niet maar de laatste jaren worden die nachtshifts steeds moeilijker en kampt hij vaker met slaapproblemen.

 

Een avondmens met ochtenddiensten

avondmensen en vroege shiften Peter werkt bijna 15 jaar in volcontinu ploegen­dienst en heeft een hekel aan vroeg opstaan. Een ochtendhumeur heeft hij naar eigen zeggen niet maar 's ochtends bergen verzetten, dat is wellicht iets teveel gevraagd. Het is meestal pas na de middag dat hij zich wat energieker begint te voelen.

 

Facebook  Twitter  Google+