Ploegenwerk > Het circadiaans ritme

Het circadiaans ritme

In vrijwel alle levende organismen, dus ook in de mens, vinden processen plaats die dagelijks terugkeren en dus ongeveer een 24-uurs ritme vertonen, dit noemt men het circadiaans ritme. Deze processen zijn niet onderhevig aan externe factoren en zouden dus ook plaatsvinden in een permanent donkere en afgesloten omgeving.

Het circadiaans ritme

Welke lichaamsfuncties vertonen een circadiaans ritme?

  • Slaappatroon
  • Hartritme
  • Lichaamstemperatuur
  • Activiteit
  • Stofwisseling
  • Bloeddruk
  • Hormoonafscheiding
  • Volume van de urineblaas
  • ...

Zo is bijvoorbeeld de lichaamstemperatuur omstreeks 17:00 het hoogst. Vanaf dan daalt de temperatuur om ongeveer twee uur na het inslapen zijn minimum te bereiken. Het beste moment om koorts te meten, namelijk net voor het avondeten, is dus meer dan een oude volkswijsheid.

Hoe wordt het circadiaans ritme gestuurd?

Het circadiaans ritme wordt aangestuurd door onze biologische klok. Deze bevindt zich in de hypothalamus, een gebied in de hersenen enkele centimeters achter de ogen. Verschillende experimenten hebben aangetoond dat het circadiaans ritme van de mens gemiddeld net iets langer duurt dan 24 uur. Proefpersonen die gedurende weken van de buitenwereld werden afgesloten en geen idee hadden van tijd of zonlicht bleken elke dag net iets later te gaan slapen. Maar er zijn ook mensen waarbij deze cyclus iets korter is. Onze biologische klok corrigeert deze afwijkingen onder invloed van licht dat wordt opgevangen door het oog, meer bepaald blauw licht.

Welke invloed heeft dit op ons slaappatroon?

Ons slaap-waakritme wordt in grote mate beïnvloed door het slaaphormoon melatonine. Dit hormoon wordt geproduceerd in de pijnappelklier en zorgt ervoor dat we ons slaperig voelen. De geproduceerde hoeveelheid verloopt ook volgens een circadiaans ritme dat gecorrigeerd wordt door onze biologische klok. Wanneer onze ogen meer blauw licht registreren wil onze biologische klok het circadiaans ritme bijsturen en geeft ze een signaal aan onze pijnappelklier om de aanmaak van het hormoon melatonine te verlagen waardoor we terug alerter worden. Wanneer de hoeveelheid blauw licht vermindert gebeurt net het omgekeerde en worden we slaperig.

Ochtend- en avondmensen

Aangezien ons circadiaans ritme en onze biologische klok verantwoordelijk zijn voor de regeling van heel wat lichaamsfuncties bepalen ze meteen ook of we ochtend- of avondmensen zijn. Avondmensen hebben een langer ritme en ochtendmensen een korter. Ochtendmensen worden 's morgens wakker zonder zich uitgeput te voelen maar vallen 's avonds als eerste in slaap. Avondmensen raken moeilijker uit bed maar worden steeds alerter naarmate de avond vordert. In wetenschappelijke studies wordt ook wel de term "chronotype" gebruikt; naast het vroeg chronotype is er uiteraard ook het laat chronotype maar er is ook een normaal chronotype dat tussen de twee in ligt.

Auteur: Gert Spapen, 2-9-2017